Oude leermeesters voor een nieuwe wereld

De laatste jaren is ‘equine assisted’ coaching in opkomst. Meer en meer mensen zien de waarde die de confrontatie met paarden kunnen toevoegen aan het transformeren van ons gedrag. Het sleutelwoord daarbij is leiderschap. Dit begrip heeft in de afgelopen decennia een veranderde betekenis gekregen. Leiderschap is allang niet meer alleen maar het domein van iemand die ‘de baas is’ en ‘de scepter zwaait’. In de huidige maatschappij waarin de mogelijkheden voor keuzes voor bijna iedereen schier eindeloos zijn, is iedereen een leider. Leiderschap begint namelijk het hebben of creëren van een plan. Zodra je dat plan ten uitvoer gaat brengen ben je een ‘leider met een visie’. Dat lijken misschien grote woorden maar het principe gaat net zo goed op voor de directeur van een bedrijf als voor de middelbare school leerling die zijn of haar vervolgstudie kiest - er zijn plannen en die gaan uitgevoerd worden! Leider zijn hoeft ook niet per definitie te betekenen dat je anderen leidt. Ook als je voor jezelf een plan hebt (afvallen bijvoorbeeld of een vreemde taal leren) is er leiderschap nodig.

Leiderschap wordt meer en meer een vaardigheid die we allemaal nodig hebben om succesvol te zijn in de huidige maatschappij. Gelukkig wordt er op scholen in toenemende mate aandacht besteed aan competenties die ons een goed leider maken: zelfwerkzaamheid, communicatie, samenwerken met anderen etc. Toch wordt nog niet het hele potentieel aangesproken. Ook het vernieuwde paradigma over leiderschap is nog niet tot iedereen doorgedrongen. Je ziet het bij professionals in een organisatie die gepromoveerd worden tot leidinggevende. Plotseling moeten ze mensen gaan leiden. Vaak hebben ze geen idee hoe dat moet en blijven nieuwbakken managers hangen in opdrachten geven en controleren. Medewerkers voelen zich daardoor beklemd en klagen dat ze eigenlijk pas goed kunnen werken als de leidinggevende de deur uit is...

Trainers die paarden inzetten als hun ‘co-trainer’ spelen in op deze lacune in het leiderschap. De deelnemer wordt gevraagd het paard door verschillende uitdagingen te leiden (over een zeil, tussen ‘enge’ objecten door e.d.). Wanneer de cursist de paardentaal enigszins onder de knie heeft zou hij hiertoe in staat moeten zijn mits hij het paard het juiste leiderschap biedt. Om een paard zonder dwangmiddelen een bepaalde hindernis te laten nemen zijn juist die leiderschapskwaliteiten nodig die de tegenwoordige manager ook nodig heeft:  het hebben van een realistisch plan, inlevingsvermogen in de belevingswereld van de ander, het vermogen rapport te bouwen, het hebben van focus, flexibel zijn, emotioneel ‘fit’ zijn in stresssituatie etc. Omdat paarden ondubbelzinnige ‘feedback’ geven door middel van hun gedrag als reactie op de actie van de cursist, zijn paarden onbetaalbare trainers.

Stel nou dat je zelf een paard bezit en hem niet alleen ziet als rijdier maar ook als je partner die een onuitputtelijke bron is voor het ontwikkelen van jouw leiderschap? Want dat kan je paard zijn!

Er zijn vele boeken over leiderschap geschreven, maar eentje die er uit springt is “De zeven eigenschappen van effectief leiderschap”[1] van Stephen R. Covey. Dit boek staat al twintig jaar bovenaan de lijst van meest verkochte managementboeken en wordt over de hele wereld gelezen. Het is een van de weinige boeken die zowel bij ‘management’ in de boekwinkel staan als bij ‘lifestyle’. Juist omdat Covey geen onderscheid maakt in het leiderschap op de werkvloer en in het privéleven.

 In dit boek gaat het zowel over persoonlijk leiderschap (het leiden van jezelf) als het constructief samenwerken met andere mensen. Een van de eerste onderwerpen die hij behandelt is het verantwoordelijkheid nemen voor je eigen handelen. Dat betekent bijvoorbeeld dat je de schuld als dingen fout gaan niet bij anderen legt maar je steeds kijkt wat jij in de toekomst anders kunt doen om een beter resultaat te krijgen. Bovendien stelt hij dat je kunt leren je humeur niet te laten leiden door de omstandigheden en gebeurtenissen om je heen. Jouw paard daagt je hierin voortdurend uit! Zolang alles goed loopt tussen jullie is er niks aan de hand maar als het fout gaat, wie krijgt dan de schuld? En ben je in staat even vrolijk te blijven en alleen maar te kijken naar wat jij de volgende keer anders kunt doen?

Een ander onderwerp uit het boek is steeds een doel voor ogen te hebben. Voor er een gebouw wordt neergezet maakt de architect eerst een tekening. Voordat een ondernemer geld kan lenen bij een bank moet hij een bedrijfsplan hebben. Om juiste keuzes te maken in je leven moet je weten wat je echt belangrijk vindt. Allemaal voorbeelden van ‘het doel voor ogen hebben’ (Covey’s 2^de habit).  Weet jij van moment tot moment wat je wilt met je paard als je met hem aan het werk bent? Hij moet weten waar hij aan toe is. Alleen dan zal er een goede communicatie zijn en bestaat er de mogelijkheid dat hij welwillend wordt ten opzichte van jouw leiderschap.

Zeg eens eerlijk: ben jij er altijd op uit om de sessies met je paard net zo leuk voor hém te maken als voor jou zelf? Kortom, heb jij een win/win mentaliteit in contact met je paard? De win/win-gedachte (habit nr. 4) is ontzettend belangrijk als je met mensen een langdurig samenwerkingverband wilt aangaan. Het maakt niet uit of dat een zakelijke relatie is of een huwelijk. Alleen als beide partijen happy zijn met de samenwerking is er voldoende basis voor een langdurige relatie. Met een paard is het niet anders. Als hij zich misbruikt voelt of slecht behandeld, gaat hij vroeg of laat in verzet.

Een andere belangrijke gewoonte uit het boek is altijd eerst de ander te begrijpen voor je probeert zelf begrepen te worden (habit nr. 5). Hoe vaak proberen we niet iemand te overtuigen van onze mening of ons gelijk terwijl we eigenlijk niet goed weten hoe de ander tegen de zaken aankijkt? De meeste conflicten ontstaan door misverstanden en het niet begrijpen van de andere partij. Echt goede verkopers proberen niet hun product bij de klant door de strot te duwen maar kijken waar behoefte aan is en spelen daarop in. Ze verkopen oplossingen in plaats van producten. Daarvoor moeten ze eerst iets weten over de belevingswereld van hun potentiële klant. Als je met een paard werkt is de situatie vergelijkbaar. Om effectief met hem te communiceren moet je hem eerst begrijpen. Wanneer je je verdiept in zijn natuur en zijn taal leert, kun je hem veel makkelijker trainen.

Effectief communiceren met een paard wordt horsemanship genoemd. Het is een vaardigheid die al beschreven is door Xenophon 400 jaar voor Christus. Door de eeuwen heen zijn er steeds goede horsemen geweest die het paard met ‘vriendelijke vasthoudendheid’ konden leiden. Mensen als Alois Podhajsky[2] van de Spaanse rijschool in Wenen wisten hun paarden zonder dwang maar met overtuigen tot grote hoogte te brengen. Vaardigheid werd kunst. Tegenwoordig staat horsemanship weer meer in de belangstelling door de opkomst van Natural Horsemanship. Hoewel veel mensen deze uit Amerika overgewaaide manier van met paarden omgaan beschouwen als een aparte discipline, is het feitelijk bedoeld als fundament voor alles wat je met een paard kunt doen. Goed paardrijden kan niet zonder de studie van horsemanship. Wij hebben onszelf grondig verdiept in NH. Gek genoeg zijn we tot de conclusie gekomen dat onze opleiding in Neuro Linguïstisch Programmeren (NLP), het gedachtegoed van Covey en alle leiderschaps trainingen die we hebben gevolgd niet opwegen tegen wat we van paarden hebben geleerd. Met paarden ondervind je aan den lijve of je in een cursus of boek opgedane theorie klopt met de werkelijkheid. Elk paard heeft zijn eigen aanpak nodig en elk paard geeft ongezouten terug of je hem op de meest adequate manier leidt, mits je open staat voor de soms subtiele signalen die hij geeft.

Horsemanship dringt bij ons door in alle leefgebieden. We voeden onze twee kinderen op met principes uit horsemanship. Inmiddels kunnen we zeggen dat ze zich ontwikkelen tot zelfstandige, evenwichtige mensen die hun eigen verantwoordelijkheden met plezier dragen. In onze relatie ontwikkelt het partnerschap nog steeds en wordt de band almaar hechter. Tijdens onze trainingen krijgen we vaak het compliment dat we elkaar zo goed aanvullen. Dat is geweldig om te horen! En we weten dat we het danken aan ons horsemanship.

Horsemanship en leiderschap zijn bijna inwisselbare begrippen. Verdiep je je in horsemanship, dan leer vanzelf allerlei vaardigheden die je nodig hebt om leiderschap te tonen in de wereld van vandaag. Of het nou gaat om je relatie, je baan, het opvoeden van je kinderen of welk plan je ook wilt uitvoeren. Je paard leert je het leiderschap van de 21^ste eeuw.

Wout & Regine Overbeeke, 1 maart 2011 

[1] The Seven Habits of Highly Effective People, 1989

[2]  1898 - 1973