“Een betere leider worden? Koop een paard!”
(maar eerst een boek…)
Waarom worden er toch zoveel boeken over leiderschap geschreven? Als je op de site managementboek.nl kijkt vind je al tegen de 500 titels! Als je de achterflapteksten van die boeken leest moet je geloven dat er allerlei handreikingen in staan die direct in de praktijk toepasbaar zijn. Ik heb zelf ook een flink aantal van die boeken gelezen en ja, het is waar, er staat veel zinnige informatie in. Het ene boek sprak me meer aan dan het andere maar zelfs bij de boeken die ik interessant vond, vond ik het moeilijk om de inhoud werkelijk te doorgronden en toe te passen.
Een workshop doen over hetzelfde onderwerp heeft me wel vaak geholpen om de stof echt eigen te maken. Dan ben je bezig met oefeningen, je praat er over, maakt plannen voor in je werk en je privéleven. Zo gaan de theorieën meer leven en voel je dat je er echt wat aan hebt. Praktisch ermee bezig zijn helpt dus het verinnerlijkingproces. Dat is logisch, niet nieuw.
Dat is nog geen antwoord op de vraag waarom er zoveel leiderschapsliteratuur is. Wat me opviel toen ik in de afgelopen tien jaar een beetje wegwijs begon te raken in het fenomeen leiderschap is dat de meeste denkbeelden eigenlijk zo voor de hand lagen. Sommige dingen had ik vóór mijn zoektocht wel instinctief toegepast maar een heleboel ook niet terwijl die toch net zo voor de hand liggend waren. Ik denk bijvoorbeeld aan empatisch luisteren, win/win denken, inspelen op de belevingswereld van een ander etc. Ik had het gevoel dat ik al dat soort ‘technieken’ al jaren geleden geleerd had moeten hebben. Waar was ik voordat ik me in leiderschap ging verdiepen mee bezig geweest? Waarom wist ik zo weinig over zulke fundamentele dingen? Als ik in een eerder stadium meer geweten had over leiderschap zou ik veel succesvoller zijn geweest in zowel mijn werk als mijn privéleven! Waar zat het gat?
Mijn gedachten gingen terug naar mijn schooltijd, dat is toch de periode waarin je “klaargestoomd wordt voor de maatschappij”. Ik ben van de generatie die eind jaren ’70, begin ’80 op de middelbare school zat. Ik denk dat mijn situatie typerend was voor die tijd: grote leerfabriek (zo’n 2000 leerlingen), zes vakken die je kiest op je viertiende, elk uur naar een ander lokaal, sigaretjes roken in de pauzes, ’s avonds wat huiswerk maken. Mijn lagere school periode was ook typerend voor die tijd: grote klassen, stil zitten, luisteren naar wat de juffrouw zegt, je netjes gedragen (wij moesten ons nog twee aan twee opstellen op het schoolplein alvorens we het sein kregen "Rustig! de school binnen te gaan, jasje op de kapstok, stil naar je plaats...").
Als ik mijn schooltijd zo overzie is het niet zo gek dat leiderschap op mijn dertigste iets nieuws voor me was. Jarenlang was ik bij de hand genomen, alles wat ik deed werd me voorgekauwd en ik deed maar wat er van me verwacht werd. Soms botste ik met de autoriteiten (ouders, leraren) maar dat werd afgedaan als ‘incidenten’, ‘puberaal gedrag’. Ikzelf hunkerde naar het moment dat ik mijn havo-diploma had en vrij was om te doen wat ìk wilde! Ik conformeerde me aan de mores van de school tegen mijn drang naar vrijheid in. Ik negeerde mijn vragen naar het waaròm van wat ik moest leren op school. Ik hield het vol omdat ik me kon uitleven in muziekmaken, uitgaan met mijn vrienden. School zag ik als een soort onontkoombaar kwaad.
Ik heb nu zelf kinderen dus ik weet wel wat van de situatie op scholen van tegenwoordig. Er is wel het een en ander veranderd maar nog steeds worden kinderen in een systeem gezet waar ze zich maar aan moeten passen. Nog steeds wordt de nadruk gelegd op cognitieve vaardigheden, cijfers, presteren in de verschillende vakken. Eigenlijk niet zo heel anders dan 25 jaar geleden! Dit is geen goede voedingsbodem voor mensen om hun leiderschapskwaliteiten te ontwikkelen. Iets wat ze in de huidige maatschappij wel heel erg nodig hebben.
Als ik het een beetje chargeer: op school worden we gedrild tot makke schapen die in het systeem passen. In ons volwassen leven komen we in situaties (werk en privé) waarin we uiterst bedreven moeten zijn in zowel persoonlijk leiderschap als in het leiden van anderen.
Werknemers die hogerop gaan en een management functie krijgen aangeboden, worden plotseling geconfronteerd met de moeilijkheden die het leidinggeven aan andere mensen met zich mee brengt. Kersverse ouders zijn met de geboorte van hun kind in één klap 'leiders' geworden. Voor een managementjob moet je nog een assessment doen maar het ouderschap kan iedereen die gezond is op zich nemen. Je hoeft de krant maar op te slaan en te lezen over ontspoorde jongeren om te beseffen dat ouders maar al te vaak falen in hun verantwoordelijkheid. De belangrijkste oorzaak: gebrek aan adequaat leiderschap!
Veel volwassenen ervaren bij zichzelf een grote lacune op het gebied van leiderschap. Dat gat moet gevuld worden. Een geweldige markt voor allerlei zelfhulpboeken en allerhande leiderschapscursussen!
Wij hebben een ander antwoord: koop een paard!
Mijn vrouw Regine en ik zijn al zo’n tien jaar intensief met paarden bezig en we zien verbluffende parallellen in het leiderschap dat nodig is om op een effectieve manier met paarden om te gaan en het ‘nieuwe’ leiderschap waar de meeste van die managementboeken over gaan.
Je kunt van paarden op verschillende manieren leren: door hun onderling gedrag te observeren, door jouw gedrag te laten spiegelen door de confrontatie aan te gaan met een paard en door een levenslange verbintenis aan te gaan met een of meerdere paarden.
Vooral deze laatste intensieve variant confronteert je met al je ‘verbeterpunten’ op het gebied van leiderschap. Doordat paarden zo direct jouw communicatie spiegelen kun je je niet verschuilen achter excuses. Je kunt het paard niet de schuld geven – die is gewoon wie hij is. De sleutel tot verbetering in jullie onderlinge communicatie en dus voor het floreren van jouw leiderschap, ligt altijd bij jou. De interactie met een paard leert je vanuit die houding flexibel te zijn, creatief in je oplossingen voor problemen. Je leert steeds beter naar de ander (het paard) te luisteren zodat je in kunt spelen op zijn denken en voelen. Je leert je eigen improductieve emoties te beheersen en te kanaliseren. Je bent in staat de relatie tussen jou en je paard steeds te verbeteren. Kortom, intensieve interactie met een paard is een goudmijn voor je eigen leiderschapsontwikkeling!
In ons boek “Op zoek naar de connectie” (verwachte publicatie juni 2011) geven we handvatten voor diegenen die hun leiderschapskwaliteiten middels paarden willen ontwikkelen. De portee ervan reikt dus verder dan louter de rijbak. Je kunt het lezen als een boek over algemeen leiderschap met als metafoor paarden. Dus koop eerst een boek en dan wellicht een paard….
Wout Overbeeke